"Stones of memory roots" - "Kamienie pamięci"
"Stones of memory roots" - "Kamienie pamięci", czyli jak było i co się działo podczas polsko-izraelskiego projektu
W czwartek 1 października w słoneczne południe na poznańskiej Ławicy powitaliśmy 15-osobową grupę młodzieży z Izraela wraz z dwójką edukatorów. Trzymane przez polską młodzież transparenty ze słowami "Welcome", "Shalom Israel" sprawiły prawdziwą radość naszym przyjaciołom. Trochę niepewni, może zdziwieni, wspólnie powędrowaliśmy do Murowanej Gośliny, gdzie odbyły się zabawy integracyjne oraz dyskoteka w Gimnazjum nr 1 im. Hipolita Cegielskiego w Murowanej Goślinie, w której uczestniczyła społeczność tej szkoły. Rozbrzmiewały zarówno muzyka izraelska jak i polska. Pizza. Uśmiechy, wspólna zabawa. I noc. Zmęczeni, ale szczęśliwi. Koniec pierwszego dnia, udanego dnia. I tak rozpoczął się projekt "Stones of memory roots" w naszym małym europejskim miasteczku.
W Murowanej Goślinie młodzi Izraelczycy zostali ugoszczeni przez polskie rodziny. Trzeba zaznaczyć wyjątkowość tego wydarzenia, ponieważ gościna u rodzin będzie odwzajemniona. Podczas drugiej części projektu w Izraelu, młodzież polska zamieszka w rodzinach izraelskich. Chyba nie ma lepszego pomysłu na integrację oraz na dialog międzykulturowy. Poznanie zwyczajów rodzinnych, posmakowanie polskiej kuchni, nocne rozmowy sprawiły, że w momencie żegnania się Izraelczyków z polskim rodzinami, otaczająca nas przestrzeń nie była wolna od łez, pięknych łez, które są dowodem przyjaźni, zrozumienia, wzajemności.
Drugiego dnia projektu w piątek, mieszkańcy Murowanej Gośliny (głównie rodzice młodzieży uczestniczącej w projekcie) razem ze społecznością Poznańskiej Gminy Żydowskiej uczestniczyli we wspólnej kolacji szabatowej, zorganizowanej przez grupę polską oraz izraelską. Kolacja była połączona ze świętowaniem Sukkot - Święta Namiotów, obchodzonego przez Żydów na pamiątkę mieszkania w szałasach podczas wędrówki przez pustynię. Specjalną modlitwę kidduszową poprowadził Tal z Izraela. On też połamał chałkę, którą podzielili się wszyscy goście znajdujący się na uroczystości.
Wędrując ulicą Mściszewską w Murowanej Goślinie od kilku dni nietrudno zauważyć wokół kamienia pamięci na cmentarzu żydowskim, piękną mozaikę przedstawiającą białego gołębia trzymającego w dziobie zieloną gałązkę oliwną. Gołąb, symbol pokoju, nadziei, wykonany z drobnych porcelanowych szkiełek, jest rezultatem jednego z trzech warsztatów, w których uczestniczyli młodzi Polacy i Izraelczycy. Drugą żywą mozaikę w formie mandali pod czujnym okiem Elwiry Springer- artysty plastyka, młodzi ludzie uformowali w Oświęcimiu obok Centrum Dialogu i Modlitwy. Na zielonej trawie powstało drzewo z korzeniami, symbolizujące życie, które odradza się po każdej śmierci, po Auschwitz.
W trakcie pobytu w Murowanej Goślinie młodzież polsko-izraelska uczestniczyła w różnych warsztatach. Jeden z nich polegał na transkrypcji hebrajskiego napisu znajdującego się na macewie z cmentarza żydowskiego. Wyjątkowość tego żydowskiego nagrobka polega na tym, że jedna jego strona jest zapisana po hebrajsku, natomiast druga po niemiecku. Sigal -edukatora z Izraela, która prowadziła warsztat z transkrypcji tego tekstu - powiedziała, że taki podwójny tekst może sugerować życiową mozaikę zmarłej osoby. Dowiedzieliśmy się na pewno, że była to córka rabina, która - jak większość Żydów wielkopolskich - asymilowała się ze społecznością niemiecką. Paradoks historii.Dlatego też oficjalne dane dotyczące tej osoby (imię, nazwisko, rok śmierci) są zapisane w języku niemieckim. Po drugiej stronie w języku hebrajskim jest napisany poemat, który gloryfikuje zmarłą i pokazuję ją jako wyjątkową osobę.
Nasz projekt rozpoczął się w Murowanej Goślinie na byłym cmentarzu żydowskim wokół kamienia pamięci. Dalej podążaliśmy śladami rodziny Markowiczów przez Koźmin, Wrocław, Oświęcim, Kraków. Dotarliśmy aż do Warszawy. Na żydowskim cmentarzu we Wrocławiu odkryliśmy grób żony Juliusza Markowicza - Reginy Markowicz.
Dla większości z nas najbardziej wzruszającym momentem projektu była uroczysta ceremonia w Birkenau, która połączyła w upalny wieczór młodych Izraelczyków i Polaków. Wspólny był nie tylko krąg, ale wspólne były łzy. Birkenau to przecież cmentarz. Chodziliśmy po prochach tych, którzy zostali tutaj zagazowani a potem spaleni. Uroczystość odbyła się przy ruinach IV krematorium w 65 rocznicę buntu Żydów z Sonnderkommando. Wzruszające teksty w języku polskim oraz hebrajskim. "Ocalony" Różewicza czytany przez Magdę Kuś sugestywnie kierował nasze myśli na bestialstwo zbrodni hitlerowskiej, a wiersz "Pożegnanie z Marią" Borowskiego czytany przez Agnieszkę Szczepańską jeszcze raz podkreślał tragedię zwykłych ludzi, którym odebrano prawo do miłości. Wokół ruin krematorium położyliśmy małe kamienie oraz zapaliliśmy świeczki.
Zarówno w Poznaniu, jak i we Wrocławiu i Krakowie odwiedziliśmy różne świątynie. Na pewno wstrząsające wrażenie zrobiło zestawienie Wielkiej Synagogi w Poznaniu - dziś jeszcze basenu - z krakowską reformowaną Synagogą Tempel, znajdującą się na Kazimierzu. Piękno i przepych tej ostatniej kontrastowały ze smutnym obrazem poznańskiej Bożnicy. Na naszej drodze była także wrocławska Synagoga Pod Białym Bocianem, gdzie mogliśmy dosłownie namacalnie doświadczyć głębi symboliki Tory, której fragmenty zaśpiewali młodzi Izraelczycy. Ważnym elementem naszej peregrynacji szlakami świątyń była wizyta w Poznańskiej Farze oraz we wrocławskiej Dzielnicy Wzajemnego Szacunku. Młodzi Izraelczycy oraz Polacy wspólnie zawitali do świątyni ewangelickiej, prawosławnej oraz katolickiej.
Projekt "Stones of memory roots" nie zakończył się wraz z odlotem izraelskiej grupy do Ziemi Świętej. Żyje on nadal w naszych sercach i umysłach. Łzy, uściski, okrzyki i wspólny śpiew "Szła dzieweczka", "Jesteś szalona" na lotnisku w Warszawie pokazały, że przekroczyliśmy próg kamienia, wręcz zbliżyliśmy się do jego wnętrza, a nawet zaczęliśmy je poznawać. Czy odnajdziemy komnatę w tym wnętrzu? Sprawdzimy to już niebawem w Izraelu.
"Pukam do drzwi kamienia.
- To ja, wpuść mnie"
Bieżące informacje na temat projektu wraz ze zdjęciami z najważniejszych działań można znaleźć na specjalnym blogu: stonesofmemory.wordpress.com
Projekt "Stones of memory roots" jest efektem współpracy młodzieży oraz liderów i edukatorów z Polski oraz z Izraela: Jakuba Niewińskiego, Agnieszki Drabczyk, Elwiry Wawrzyniak - Springer, Przemysława Królaka, Tomka Kosiorka oraz Sigal Greenfeld-Mittelman i Ronit Taub. Niektóre działania zostały zrealizowane we współpracy z Poznańską Filią Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP oraz z jej przewodniczącą Alicją Kobus oraz z Gimnazjum nr 1 im. Hipolita Cegielskiego w Murowanej Goślinie reprezentowanym przez dyrektora szkoły - Justynę Furman. Honorowy patronat nad wydarzeniem objął ambasador Izraela w Polsce - Mr. Zvi Rav-Ner.
Realizacja projektu "Stones of memory roots" ("Kamienie pamięci") jest możliwa dzięki wsparciu finansowemu, którego udzieliły nam Komisja Europejska w ramach programu Młodzież w Działaniu (Akcja 3.1- Młodzież w świecie), Kancelaria Prezesa Rady Ministrów w ramach "Organizacji spotkań edukacyjnych edukatorów i młodzieży polskiej i izraelskiej w Polsce", Fundacja Wspomagania Wsi w ramach programu "Kultura bliska" oraz Bank Zachodni WBK 1 Odział w Murowanej Goślinie. Podziękowania należą się także Zakładom Porcelany i Porcelitu "Chodzież" S.A. reprezentowanym przez Barbarę Fenger.
Zapraszamy do obejrzenia zdjęć w galerii.
Jakub Niewiński
koordynator projektu
kontakt: szamaim@wp.pl
Wyłączną odpowiedzialność za treść publikacji ponosi Komitet Partnerski Ziemi Goślińskiej. Komisja Europejska nie odpowiada za wykorzystanie informacji znajdujących się w tej publikacji w jakikolwiek sposób.
Jakub Niewiński, 2009-10-30
